Papuzie Centrum Informacyjne


    Strona główna          Forum         Album zdjęć          O mnie     │   Istnieje od 2000 roku


    Dziko rosnące owoce: jarzębina (Sorbus aucuparia - jarząb pospolity)



UWAGA
Skopiowanie poniższego tekstu lub zdjęć i umieszczenie na swoich stronach (w całości lub we fragmentach) jest złamaniem prawa.
więcej na ten temat

Informacje ogólne

Jarzębina jest drzewem dorastającym nawet do 15 metrów, w Polsce spotyka się jednak niższe odmiany. Jest to drzewo długowieczne, zwykle żyje 100-150 lat, często osiąga nawet 200 lat.

Jarząb pospolity jest gatunkiem pochodzącym z terenu wschodnich Sudetów (Czechy), gdzie pojawił się ok. 1800 roku. Od tego czasu sprowadzano, głównie z Chin, wiele różnych ozdobnych gatunków jarzęba w celu poprawienia jakości owoców, nie udało się to jednak. Aktualnie rośnie w całej Europie (z wyjątkiem południowej Hiszpanii i Grecji) i Azji Mniejszej.

jarzebina
Zdjęcie: Joanna Karocka

W Polsce rośnie na całym niżu i w górach, gdzie sięga dość wysoko, bo aż po kosodrzewinę. Ponad górną granicą lasu przybiera na ogół formę karłowatą. Rośnie w lasach mieszanych i liściastych, a także w borach mieszanych i świeżych, często w drugim piętrze drzewostanu. Często sadzona jest w miastach jako roślina ozdobna.

Owoce jarzębiny są przysmakiem ptaków, nie nadają się jednak do bezpośredniego spożycia dla ludzi ze względu na zbyt gorzki i kwaśny smak.

Nadaje się do uprawy w doniczkach, w których może nawet owocować

Dostępność

Owoce można zbierać od końca sierpnia do października, potem zwykle opadają na ziemię. Pozostałe na drzewie owoce można zbierać także w zimie, po przemrożeniu, ale w tym okresie zostaną najprawdopodobniej zjedzone przez nasze rodzime ptaki, np. jemiołuszki, gile, gawrony, kawki.

jarzebina
Zdjęcie: Joanna Karocka

Zawartość składników odżywczych

Najbardziej wartościowe składniki to witamina C, której jarzębina zawiera duże ilości, oraz karoteny (prowitamina A, której jarzębina zawiera niewiele mniej niż marchewka). Ilość witaminy C po przemrożeniu spada o prawie połowę. Z innych witamin warto wymienić witaminę K.

Poza tym jarzębina zawiera sporo różnych cukrów (przede wszystkim fruktozę), dość dużo różnych kwasów oraz spore ilości garbników. Zawiera też różne sole mineralne. Owoce jarzębiny zawierają także dość duże ilości bioflawonoidów (tzw. witamina P), które są niezbędne do wchłaniania oraz prawidłowego działania witaminy C.

Przechowywanie

Świeżą jarzębinę można przechowywać kilka miesięcy w temperaturze 0-5 stopni i wilgotności 80-85% z dobrym dostępem powietrza do kiści owoców.

Na potrzeby domowe dla papug owoce te można mrozić lub suszyć. Jarzębinę można suszyć w piekarniku w temperaturze ok. 50 stopni C. Przy otwartym piekarniku taką temperaturę uzyskamy jak nastawimy na 80-100 st. C.

W trakcie przechowywania zmniejsza się zawartość witaminy C, jednak zachowuje się ona lepiej niż w innych owocach.

jarzebina
Zdjęcie: Joanna Karocka

Problemy i wątpliwości

Jarzębina należy do rodziny różowatych Rosaceae i dlatego musimy się liczyć z tym, że cała roślina zawiera szkodliwe glikozydy cyjanogenne. Nie znalazłam wiarygodnych informacji o tym, aby w samych owocach znajdowały glikozydy. Na pewno jednak znajdują się w pestkach co może być problemem w przypadku papug, które mogą pestki rozgryzać (połknięte w całości nie są szkodliwe).

Niestety, jarzębina zawiera także kwas parasorbowy, który ma pewne działanie drażniące na błony śluzowe, a także skórę. Kwas ten jest jednak dość niestabilny i w czasie gotowania przekształca się w kwas sorbowy, który jest nieszkodliwy; ulega też rozkładowi w czasie suszenia.

Po przemrożeniu,  na skutek różnych reakcji, które ostatecznie prowadzą do rozkładu wielocukrów na cukry prostsze, owoce jarzębiny stają się słodsze. W wielu publikacjach można więc spotkać rady, aby owoce te podawać po przemrożeniu, myślę jednak, że to zależy od gustu papugi, która może woleć słodsze owoce, ale równie dobrze może wybierać te kwaśniejsze i bardziej gorzkie. Natomiast co do tego czy przemrożenie zmniejsza zawartość kwasu parasorbowego mam wątpliwości. Informacje takie można znaleźć na popularnych stronach, także tych o papugach, ale nie udało mi się tego potwierdzić w żadnej poważnej publikacji (w nich jest mowa tylko o wysokiej temperaturze czyli gotowaniu i suszeniu).

Zapewne lepiej będzie nie podawać większej ilości niesuszonej jarzębiny. Niektórzy odradzają podawanie świeżej jarzębiny w ogóle. Wiadomo, że u ludzi większe ilości surowej jarzębiny mogą wywołać biegunki i wymioty. Takich danych odnośnie papug nie mam, ale prawdopodobnie ptaki mają większą tolerancję kwasu parasorbowego niż ssaki. W literaturze niemieckiej (Schnabl, Kunne, Grahl) poleca się dawanie świeżej jarzębiny tak samo jak suszonej i przemrożonej.

Owoce jarzębiny zawierają dość duże ilości alkoholu cukrowego sorbitolu, który u ludzi ma działanie przeczyszczające.

Ze względu na dużą zawartość cukrów owoce jarzębiny (pomijając zawartość innych składników) nie powinny być podawane w większych ilościach.

Sok całej rośliny, poza owocami, jest trujący ze względu na zawartość glikozydów cyjanogennych, nie należy więc podawać papugom całych gałęzi i liści.

Dodatkowe uwagi

Poza jarząbem pospolitym można spotkać także inne odmiany jarzębiny i gatunki z rodzaju Sorbus.

Owoce pozbawione goryczy mają m.in. morawska odmiana jarzębiny (S. aucuparia var. morawica) i jarząb słodki (S. aucuparia var. rossica major Spaeth.). Odmiana morawska wyróżnia się tym, że liście są ząbkowane tylko w części wierzchołkowej, a nie na całym obwodzie. Owoce są owalne i nieco większe. Natomiast jarząb słodki ma liście ząbkowane na całym obwodzie, ale są one popielato owłosione. Podobnie słodkie są owoce jarzęby szwedzkiego (Sorbus intermedia). Owoce tych odmian też zawierają kwas parasorbowy, a więc i do nich odnoszą się wszystkie zamieszczone wyżej uwagi.


Artykuł pochodzi ze stron Cockatiel czyli Nimfa, został napisany w 2005 roku. Aktualna wersja zawiera pewne zmiany i uzupełnienia.



    Serwis polecany przez Polskie Towarzystwo Miłośników Papug




    Czyż papugi nie są wspaniałe?


  zdjecie


    Polecamy


J. Karocka "Nimfy. O nimfach prawie wszystko... i o innych papugach co nieco"



    Prawa autorskie          Odpowiedzialność         O mnie          Kontakt                    design:    www.webtemplatemall.com   
Copyright 2000-2016 Joanna Karocka

Design downloaded from FreeWebTemplates.com
Free web design, web templates, web layouts, and website resources!